Order Book چیست و چطور آن را بخوانیم؟

صفحه‌ی معامله‌ی بیت‌کوین را که باز می‌کنی، نمودار وسط صفحه است، اما کنارش یک ستون باریک از اعداد سبز و قرمز مدام بالا و پایین می‌رود. بیشتر تازه‌کارها چند هفته به آن نگاه نمی‌کنند، چون به نظر می‌رسد فقط برای ربات‌ها و حرفه‌ای‌هاست. اما همین ستون به سوالی جواب می‌دهد که نمودار نمی‌تواند: اگر همین حالا بخرم، دقیقاً با چه قیمتی و از چه کسی می‌خرم؟

Order Book چیست؟

Order Book یا دفتر سفارشات، فهرست زنده‌ی همه‌ی سفارش‌های خرید و فروشی است که برای یک جفت‌ارز ثبت شده‌اند ولی هنوز اجرا نشده‌اند، مرتب‌شده بر اساس قیمت. سمت فروش (Ask، معمولاً قرمز) نشان می‌دهد فروشنده‌ها حاضرند با چه قیمتی بفروشند و سمت خرید (Bid، معمولاً سبز) نشان می‌دهد خریدارها حاضرند تا چه قیمتی بخرند. قیمتی که روی نمودار می‌بینی، آخرین جایی است که این دو سمت به هم رسیده‌اند.

پس دفتر سفارشات حافظه‌ی بازار نیست؛ صف انتظار بازار است. هر سفارش Limit که اجرا نشده، یک ردیف از همین صف است. اگر خودت هم سفارشی گذاشته باشی که هنوز پر نشده، حجم آن در یکی از همین ردیف‌ها نشسته است.

ستون‌ها و ردیف‌ها چه می‌گویند؟

ظاهر دفتر در صرافی‌های مختلف کمی فرق دارد، اما تقریباً همیشه سه ستون می‌بینی:

• قیمت (Price): سطحی که سفارش‌ها روی آن ثبت شده‌اند.
• مقدار (Amount): جمع حجم همه‌ی سفارش‌هایی که روی همان قیمت منتظرند. یک ردیف می‌تواند ده‌ها سفارش جدا از آدم‌های مختلف باشد.
• مجموع (Total): حجم تجمعی از بهترین قیمت تا همان ردیف. مهم‌ترین ستون برای کسی که می‌خواهد بداند یک سفارش بزرگ چقدر قیمت را جابه‌جا می‌کند.

وسط دفتر، جایی که قرمزها تمام می‌شوند و سبزها شروع می‌شوند، دو عدد مهم هست: پایین‌ترین قیمت فروش (بهترین Ask) و بالاترین قیمت خرید (بهترین Bid). فاصله‌ی این دو را اسپرد می‌گویند و هرچه کمتر باشد، ورود و خروج فوری ارزان‌تر است. نوار رنگی پشت هر ردیف هم معمولاً سهم آن ردیف از حجم را نشان می‌دهد تا ردیف‌های سنگین با یک نگاه دیده شوند.

مثال عددی: سفارش Market دفتر را می‌خورد

بهترین راه برای فهمیدن دفتر، دیدن این است که یک سفارش Market با آن چه می‌کند. فرض کن سمت فروش یک جفت‌ارز فرضی (مثلاً یک آلت‌کوین کم‌حجم در برابر USDT) این شکلی است:

قیمت روی نمودار ۲ دلار است و تو با یک سفارش Market، ۱٬۵۰۰ کوین می‌خواهی. موتور معاملات از ارزان‌ترین ردیف شروع می‌کند و بالا می‌رود:

1. ۴۰۰ کوین با ۲.۰۰۰ = ۸۰۰ دلار
2. ۳۰۰ کوین با ۲.۰۰۵ = ۶۰۱.۵ دلار
3. ۵۰۰ کوین با ۲.۰۱۲ = ۱٬۰۰۶ دلار
4. ۳۰۰ کوین باقی‌مانده با ۲.۰۳۰ = ۶۰۹ دلار

جمع: ۳٬۰۱۶.۵ دلار برای ۱٬۵۰۰ کوین، یعنی میانگین حدود ۲.۰۱۱ دلار. تو انتظار داشتی ۳٬۰۰۰ دلار بپردازی و ۱۶.۵ دلار بیشتر دادی؛ حدود ۰.۵۵ درصد، پیش از کارمزد. حالا قیمت آخر روی نمودار هم ۲.۰۳۰ شده، چون آخرین معامله آن‌جا انجام شد. همین یک سفارش، سه ردیف از دفتر را کامل پاک کرد.

این اختلاف همان چیزی است که اسمش لغزش قیمت یا Slippage است، و ستون «مجموع» قبل از ثبت سفارش آن را لو می‌دهد. اگر در همین بازار فقط ۳۰۰ کوین می‌خریدی، کل سفارش در ردیف اول پر می‌شد و لغزشی نداشتی. برای همین، در جفت‌ارزهای کم‌عمق، شکستن یک خرید بزرگ به چند سفارش Limit معمولاً منطقی‌تر است تا یک سفارش Market یک‌جا.

از دفتر سفارشات چه چیزهایی می‌شود فهمید؟

عمق بازار

دفتری که ردیف‌هایش پر و نزدیک به هم است، «عمیق» است: سفارش‌های نسبتاً بزرگ هم قیمت را زیاد جابه‌جا نمی‌کنند. دفتر کم‌عمق، با ردیف‌های خالی و فاصله‌های قیمتی بزرگ، یعنی همان سناریوی مثال بالا. قبل از خرید یک کوین تازه‌لیست‌شده، یک نگاه ده‌ثانیه‌ای به دفتر از خیلی از تحلیل‌ها مفیدتر است.

دیوارهای خرید و فروش

گاهی یک ردیف چند برابر ردیف‌های اطرافش حجم دارد؛ به آن «دیوار» می‌گویند. دیوار فروش بزرگ بالای قیمت فعلی می‌تواند جلوی رشد را مدتی بگیرد، چون خریدارها باید کل آن را بخورند تا قیمت رد شود. دیوار خرید زیر قیمت هم ممکن است مثل کف عمل کند. «ممکن است» را جدی بگیر: هیچ‌کدام قول نیستند.

عدم تعادل دو سمت

اگر در چند درصد اطراف قیمت، حجم سمت خرید خیلی بیشتر از سمت فروش باشد، بعضی معامله‌گرها آن را فشار خرید تعبیر می‌کنند. این نشانه کوتاه‌مدت و پرنویز است، و در بازارهای پرحجم ممکن است در چند ثانیه برعکس شود.

چرا نباید کورکورانه به دفتر اعتماد کرد؟

دفتر سفارشات فقط نشان می‌دهد چه کسی چه چیزی «اعلام» کرده، نه این‌که واقعاً معامله خواهد کرد. لغو یک سفارش هزینه‌ای ندارد و همین در را برای چند دام باز می‌کند:

• Spoofing یا سفارش‌های فریبنده: کسی دیوار بزرگی ثبت می‌کند تا بقیه را بترساند یا امیدوار کند، و درست قبل از رسیدن قیمت، آن را برمی‌دارد. اگر دیواری را دیدی که هر بار قیمت نزدیک می‌شود کمی عقب می‌رود، به احتمال زیاد قرار نیست پر شود.
• سفارش‌های پنهان: بخشی از حجم واقعی هیچ‌وقت در دفتر دیده نمی‌شود؛ معامله‌گرهای بزرگ معمولاً سفارششان را تکه‌تکه می‌فرستند. پس دفتر کم‌عمق همیشه یعنی بازار کم‌عمق نیست، و برعکس.
• تمرکز روی سطح‌های اول: در جفت‌ارزهای پرحجم، ردیف‌های نزدیک قیمت بیشتر دست ربات‌های بازارساز است که مدام جابه‌جا می‌شوند. تصمیم گرفتن بر اساس یک لحظه از آن‌ها مثل خواندن موج‌های ساحل برای پیش‌بینی جزر و مد است.

تنظیماتی که خواندن دفتر را راحت‌تر می‌کند

بیشتر صرافی‌ها چند ابزار ساده کنار دفتر سفارشات دارند. نام دقیق دکمه‌ها و این‌که کدام‌یک در نسخه‌ی وب یا اپ هست ممکن است فرق کند، اما منطقشان این است:

1. دقت قیمت (تجمیع): ردیف‌ها را مثلاً به گام‌های ۱ یا ۱۰ دلاری گروه می‌کند. برای دیدن دیوارها، گام بزرگ‌تر؛ برای ورود دقیق، گام کوچک‌تر.
2. نمای فقط خرید یا فقط فروش: وقتی فقط برای یک طرف معامله برنامه داری، ردیف‌های بیشتری از همان سمت می‌بینی.
3. نمودار عمق (Depth Chart): همان ستون «مجموع» به‌صورت دو کوه سبز و قرمز. شیب تند یعنی حجم زیاد نزدیک قیمت؛ شیب ملایم یعنی دفتر کم‌عمق.
4. کلیک روی یک ردیف: در بیشتر رابط‌ها، قیمت آن ردیف را در فرم سفارش پر می‌کند؛ مراقب باش قبل از تأیید، قیمت را دوباره چک کنی.

برای کسانی که با ربات یا اسکریپت کار می‌کنند: مستندات رسمی API اسپات WEEX برای داده‌ی عمق بازار، دریافت ۱۵ یا ۲۰۰ سطح قیمت را پشتیبانی می‌کند و خروجی را در دو آرایه‌ی asks و bids (هر ردیف: قیمت و مقدار) برمی‌گرداند. ۱۵ سطح برای دیدن اسپرد و چند ردیف اول کافی است؛ برای محاسبه‌ی لغزش یک سفارش بزرگ، ۲۰۰ سطح تصویر واقعی‌تری می‌دهد.

یک روال سی‌ثانیه‌ای قبل از هر معامله

لازم نیست تحلیلگر دفتر سفارشات شوی. همین چند نگاه کوتاه کافی است:

1. اسپرد بین بهترین Bid و Ask را ببین؛ اگر غیرعادی بزرگ است، Market نزن.
2. در ستون «مجموع» ببین حجم سفارشت تا کدام ردیف می‌رسد.
3. اگر سفارشت چند ردیف را می‌خورد، Limit یا تقسیم سفارش را در نظر بگیر.
4. دیوارهای بزرگ نزدیک قیمت را یادداشت کن، اما برنامه‌ات را رویشان بنا نکن.

سوالات متداول

جمع‌بندی

Order Book چیست؟ صف زنده‌ی سفارش‌هایی که منتظر طرف مقابل‌اند؛ فروشنده‌ها بالا، خریدارها پایین، و قیمت جایی بین این دو. ارزش واقعی‌اش برای یک معامله‌گر معمولی، پیش‌بینی جهت بازار نیست؛ این است که قبل از زدن دکمه بدانی سفارشت با چه قیمتی پر می‌شود و چقدر لغزش دارد. دیوارها و عدم تعادل دو سمت را می‌شود دید، اما چون لغو سفارش رایگان است، هیچ‌کدام قول نیستند. اگر تازه با بازار اسپات آشنا شده‌ای، آموزش معاملات اسپات در WEEX و بعد از آن سفارش OCO قدم‌های منطقی بعدی‌اند.