Bid و Ask چیست؟ ساده‌ترین توضیح برای معامله‌گران تازه‌کار

نمودار می‌گوید قیمت بیت‌کوین ۶۵٬۰۰۰ دلار است. فرم خرید را باز می‌کنی و عدد کمی بالاتر است. فرم فروش را باز می‌کنی و عدد کمی پایین‌تر است. اولین فکری که به ذهن خیلی‌ها می‌رسد این است که صرافی دارد سهم خودش را برمی‌دارد. در واقع ماجرا ساده‌تر است: در بازار هیچ‌وقت یک «قیمت» وجود ندارد؛ همیشه دو قیمت هست. یکی قیمتی که خریدارها پیشنهاد می‌دهند و یکی قیمتی که فروشنده‌ها می‌خواهند. اسم این دو Bid و Ask است.

Bid و Ask چیست؟

Bid بالاترین قیمتی است که در همین لحظه یک خریدار حاضر است برای یک دارایی بپردازد. Ask پایین‌ترین قیمتی است که در همین لحظه یک فروشنده حاضر است دارایی‌اش را با آن بفروشد. اگر فوری بخری، با Ask می‌خری؛ اگر فوری بفروشی، با Bid می‌فروشی. Ask تقریباً همیشه کمی بالاتر از Bid است، چون اگر برابر می‌شدند، معامله همان لحظه انجام می‌شد و آن سفارش‌ها دیگر در بازار نمی‌ماندند.

این دو عدد از جای مرموزی نمی‌آیند. هر دو، ردیف اول دو سمت دفتر سفارشات هستند: بهترین Ask پایین‌ترین ردیف قرمز است و بهترین Bid بالاترین ردیف سبز. صرافی فقط این دو صف را کنار هم نگه می‌دارد و هر وقت به هم رسیدند، معامله را ثبت می‌کند.

سه قیمتی که نباید با هم قاطی شوند

بیشتر سردرگمی‌ها از این‌جا می‌آید که روی یک صفحه‌ی معامله دست‌کم سه عدد مختلف به اسم «قیمت» می‌بینی:

Last Price گزارش گذشته است، حتی اگر گذشته یک ثانیه پیش باشد. Bid و Ask پیشنهادهای همین حالا هستند. در یک بازار شلوغ این سه عدد آن‌قدر به هم نزدیک‌اند که فرقشان به چشم نمی‌آید. در یک آلت‌کوین کم‌معامله، یا در دقیقه‌ای که خبری بازار را تکان داده، فاصله‌شان می‌تواند به‌وضوح دیده شود و همین‌جاست که دانستن تفاوتشان پول ذخیره می‌کند.

مثال عددی: خرید و فروش فوری چقدر خرج دارد؟

فرض کن در لحظه‌ای فرضی، بهترین Bid بیت‌کوین ۶۴٬۹۸۰ دلار و بهترین Ask ۶۵٬۰۰۰ دلار است و آخرین معامله هم روی ۶۴٬۹۹۰ انجام شده. تو ۰.۱ بیت‌کوین با سفارش Market می‌خری و فرض می‌کنیم حجم بهترین Ask برای کل سفارشت کافی است:

1. خرید ۰.۱ BTC با Ask: ۰.۱ × ۶۵٬۰۰۰ = ۶٬۵۰۰ دلار
2. نمودار همچنان حدود ۶۴٬۹۹۰ نشان می‌دهد؛ ارزش «نمایشی» دارایی‌ات ۶٬۴۹۹ دلار است
3. اگر همان لحظه پشیمان شوی و فوری بفروشی، با Bid می‌فروشی: ۰.۱ × ۶۴٬۹۸۰ = ۶٬۴۹۸ دلار

بدون این‌که قیمت حتی یک دلار تکان بخورد، ۲ دلار کمتر از پولی که دادی برگشت، و تازه کارمزد معامله هنوز حساب نشده. برای ۶٬۵۰۰ دلار این عدد کوچک است، اما اگر کسی روزی بیست بار با سفارش Market داخل و خارج شود، یا در بازاری کار کند که فاصله‌ی Bid و Ask ده برابر این مثال است، همین «هزینه‌ی نامرئی» به‌آرامی بخش قابل‌توجهی از نتیجه را می‌خورد.

نکته‌ی دوم مثال هم مهم است: سود و زیانی که صرافی کنار دارایی‌ات نشان می‌دهد معمولاً با یک قیمت مرجع حساب می‌شود، نه با Bid. پس عددی که می‌بینی همیشه دقیقاً همان عددی نیست که اگر الان بفروشی دستت می‌رسد.

کی با قیمت خودت معامله می‌کنی، کی با قیمت بقیه؟

اگر نخواهی Ask را بپردازی، راه دیگری هم هست: خودت Bid بشوی. وقتی یک سفارش Limit خرید پایین‌تر از بهترین Ask ثبت می‌کنی، سفارشت در سمت خرید دفتر می‌نشیند. اگر قیمتت از بهترین Bid فعلی بالاتر باشد، از همین لحظه خودت بهترین Bid بازاری و دیگران باید به تو بفروشند.

این همان تفاوت Maker و Taker است. کسی که سفارشش در صف می‌نشیند و منتظر می‌ماند (Maker)، به بازار نقدشوندگی «می‌دهد». کسی که سفارش موجود را فوری برمی‌دارد (Taker)، نقدشوندگی «می‌گیرد». در بسیاری از صرافی‌ها، از جمله WEEX، این دو نقش جدا قیمت‌گذاری می‌شوند و نرخشان بسته به سطح کاربری و کمپین‌ها فرق می‌کند. نرخ دقیق کارمزد ثابت نیست؛ شرایط ممکن است تغییر کند و بهتر است قبل از اقدام، صفحه رسمی WEEX را بررسی کنید.

بهای Maker بودن هم روشن است: تضمینی برای اجرا وجود ندارد. ممکن است بازار بدون تو بالا برود و تو با سفارشی پرنشده جا بمانی. انتخاب بین این دو را در مقایسه‌ی سفارش Market و Limit مفصل‌تر بررسی کرده‌ایم.

«قیمت به عدد من رسید، پس چرا پر نشد؟»

این شاید رایج‌ترین سوال کسی است که تازه با سفارش Limit کار می‌کند، و جوابش مستقیم به Bid و Ask برمی‌گردد. فرض کن یک سفارش خرید Limit روی ۶۴٬۹۰۰ گذاشته‌ای. قیمت پایین می‌آید، کندل نمودار تا ۶۴٬۹۰۰ سایه می‌زند و برمی‌گردد، اما سفارش تو باز مانده. چه شده؟

• صف زمانی: روی قیمت ۶۴٬۹۰۰ فقط تو نبودی. سفارش‌ها روی هر قیمت به ترتیب زمان ثبت پر می‌شوند. اگر فروشنده‌ها فقط آن‌قدر فروختند که سفارش‌های جلوتر از تو پر شوند، نوبت به تو نرسیده.
• سایه‌ی کندل یعنی یک معامله، نه همه: کندل با Last Price ساخته می‌شود. رسیدن سایه به ۶۴٬۹۰۰ یعنی دست‌کم یک معامله آن‌جا انجام شده، نه این‌که کل حجم آن ردیف خورده شده.
• نمودار با سمت تو فرق دارد: سفارش خرید تو فقط وقتی پر می‌شود که فروشنده‌ای حاضر شود دقیقاً با قیمت تو یا پایین‌تر بفروشد. اگر کسی حاضر نشود تا Bid تو پایین بیاید، اجرا نمی‌شوی.

راه عملی؟ اگر واقعاً می‌خواهی در یک سطح وارد شوی، سفارشت را کمی بالاتر از عدد رُند بگذار (مثلاً ۶۴٬۹۱۰ به‌جای ۶۴٬۹۰۰)، چون معمولاً روی اعداد رُند صف شلوغ‌تری هست. برای فروش هم منطق برعکس است: کمی زیر عدد رُند.

چه چیزی فاصله‌ی Bid و Ask را باز و بسته می‌کند؟

فاصله‌ی بین بهترین Bid و بهترین Ask را اسپرد می‌گویند و موضوعی است که جای خودش یک مقاله‌ی کامل لازم دارد. اما چند قاعده‌ی کلی برای این‌که بدانی کی باید بیشتر حواست باشد:

• جفت‌ارزهای پرمعامله مثل BTC/USDT و ETH/USDT معمولاً Bid و Ask بسیار نزدیکی دارند، چون ربات‌های بازارساز مدام دو طرف را پر نگه می‌دارند.
• کوین‌های تازه‌لیست‌شده یا کم‌حجم ممکن است فاصله‌ی قابل‌توجهی داشته باشند؛ این‌جا خرید و فروش Market می‌تواند گران تمام شود.
• لحظه‌های پرهیجان، مثل انتشار یک خبر مهم، ممکن است باعث شوند سفارش‌دهنده‌ها سفارش‌هایشان را عقب بکشند و فاصله برای چند ثانیه یا چند دقیقه باز شود.

قبل از هر خرید و فروش، این چهار سوال را بپرس

1. بهترین Bid و بهترین Ask الان چند است و فاصله‌شان عادی به نظر می‌رسد؟
2. حجم ردیف اول برای سفارش من کافی است یا سفارش به ردیف‌های بعد می‌رسد؟
3. عجله دارم (Taker) یا می‌توانم صبر کنم (Maker)؟
4. اگر قرار است بفروشم، عددی که روی دارایی‌ام می‌بینم با Bid فعلی چقدر فرق دارد؟ (جزئیات بیشتر در آموزش فروش ارز در اسپات WEEX)

سوالات متداول

جمع‌بندی

Bid و Ask چیست؟ دو قیمت هم‌زمان یک بازار: Bid بالاترین پیشنهاد خریدار و Ask پایین‌ترین درخواست فروشنده. فوری بخری، Ask را می‌پردازی؛ فوری بفروشی، Bid را می‌گیری؛ و عدد روی نمودار معمولاً فقط قیمت آخرین معامله است. همین تفاوت ساده توضیح می‌دهد چرا خرید و فروش فوری حتی بدون حرکت قیمت هزینه دارد و چرا رسیدن نمودار به عدد Limit تو، تضمین اجرای سفارشت نیست. اگر این مفهوم برایت جا افتاد، قدم بعدی خواندن کامل دفتر سفارشات است تا ببینی پشت این دو عدد چه حجمی صف کشیده.